Gezonde marktwerking houdt markt toegankelijk

André van Luijk 2015

De afgelopen jaren stond het klantenbelang niet altijd centraal in de financiële wereld. Productie en volume waren de mantra’s. De gevolgen waren vaak desastreus. Woekerpolissen, overwaardehypotheken, schimmige boeteberekeningen en andere debacles waren het gevolg. Meer en harde concurrentie wordt vaak als een zegen gezien. Maar er zijn ook keerzijden. Marktwerking pakt niet altijd goed uit.

Jarenlang gaf Vereniging Eigen Huis aan dat de marges van banken te hoog waren. Meer concurrentie was noodzakelijk. Ik ben de laatste die tegenspreekt dat een monopolie of een oligopolie slecht is voor de markt. Kartelvorming ligt dan op de loer. Met als gevolg dat klanten de melkkoe worden van financiële instellingen. Door (hoge) provisies werd dit systeem alleen maar versterkt.

De adviseur moest het verlengstuk van de klant worden, zei men. Alles moest transparanter in de financiële wereld. Maar hebben deze veranderingen ook daadwerkelijk geholpen? Dat is maar de vraag. Ook vandaag klagen klanten nog steeds dat het moeilijk is om adviseurs te vergelijken. Hoe weet je zeker dat je een goede hebt? Een mooie score op sites die advies geven over welke adviseur je moet hebben, zegt lang niet alles. Vaak zegt een hoge score vooral iets over de goede communicatie, de knappe secretaresse of de lekkere koffie. En dan heb ik het nog niet over de tarieven. Sommige adviseurs rekenen een totaaltarief, anderen hebben een menukaart en weer anderen bieden een abonnement aan.

Ik wil graag twee voorbeelden noemen om te laten zien hoe marktwerking verkeerd kan uitpakken. Eén voorbeeld komt uit de verzekeringswereld, het andere voorbeeld uit de wereld van de hypotheekverstrekking.

Bij verzekeringen kom je autoselectie (ook wel antiselectie) tegen. Mensen verzekeren geen spullen waarvan ze denken dat de kans op schade klein is. Het omgekeerde kan ook. Dan is er sprake van selectie. Een verzekeraar richt zich op klanten die een klein risico hebben. Dat gebeurt vaak heel subtiel, door bijvoorbeeld erg scherpe overlijdensverzekeringen aan te bieden. Maar mensen met een medisch verleden komen niet in aanmerking voor deze scherpe prijzen. Soms moeten zij hoge opslagen betalen, in andere gevallen komen zij niet eens in aanmerking voor de verzekering en zoeken zij elders hun heil. Dit heeft als resultaat dat prijsvechters vaak alleen maar verzekeringen afsluiten met lage risico’s. Hun portefeuille heeft dan ook een laag risico.

Op macroniveau is het resultaat uiteraard dat andere verzekeraars een risicovollere portefeuille krijgen en dus hun premies moeten verhogen. Met solidariteit heeft dit weinig meer te maken. Solidariteit tussen alleen maar ‘gezonde’ klanten is immers geen solidariteit meer. Een glijdende schaal dreigt. Op langere termijn zal het gevolg zijn dat het voor sommige verzekeraars steeds moeilijker wordt om te concurreren. Om te overleven zullen zij hetzelfde moeten doen als de prijsvechters; alleen maar mensen verzekeren met lage risico’s. Met als uiteindelijk gevolg dat het voor kwetsbare groepen in onze samenleving moeilijk – misschien zelfs onmogelijk – wordt om nog een verzekering af te sluiten. Willen wij dat?

Bij het aanvragen van een hypotheek zie je een vergelijkbaar proces. Ik zie om mij heen prijsvechters die prachtige voorwaarden hebben tegen scherpe rentes. Te mooi om waar te zijn. Dat blijkt vaak ook zo te zijn. Met een complex dossier voldoe je niet snel aan de strakke acceptatiekaders. Klanten met een ingewikkeld dossier moeten dus uitwijken naar een (duurdere) bank. Ondertussen heeft de prijsvechter alleen maar aanvragen met een laag risicoprofiel. Banken die wel complexe dossiers behandelen moeten op hun beurt duurder personeel aannemen, hebben meer tijd nodig om tot een succesvol dossier te komen en hebben kostbare software nodig. De gevolgen laten zich raden. Deze banken prijzen zichzelf de markt uit. Met als gevolg dat ook zij de strategie van prijsvechters overnemen en ingewikkelde dossiers niet langer in behandeling nemen. Op lange termijn zal het voor ingewikkelde aanvragen steeds moeilijker worden om een hypotheek te krijgen.

In beide voorbeelden wordt er een smal hoepeltje gecreëerd. Als je daar doorheen kunt springen, krijg je fantastische voorwaarden. Maar een (groot) deel van de markt wordt uitgesloten. Ik vind dat een onwenselijke ontwikkeling. Als het gaat om marktwerking bestaat een gezond evenwicht niet alleen uit een mooie prijs en goede voorwaarden, maar ook uit een gezonde toegang tot de markt voor iedereen.

‘Rentes en voorwaarden die te mooi lijken om waar te zijn, blijken dit ook te zijn’

Reactie toevoegen

 
Lees meer over
Omarm een robot, ga voor advies!

Omarm een robot, ga voor advies!

VVP organiseert op 20 juni 2018 op Landgoed De Horst in Driebergen Zeist (De Baak) voor de vierde keer de Dag van het Topadvies. Dit maal onder de titel: 'Omarm...

Doorstromer loopt al vanaf 2021 risico

Doorstromer loopt al vanaf 2021 risico

In 2001 werd besloten dat de hypotheekrenteaftrek nog maximaal dertig jaar blijft bestaan. De gevolgen van deze aanpassing zijn groot. Voor mensen met een aflossingsvrije...

De keerzijde van ‘lean’

De keerzijde van ‘lean’

Het hypotheekproces gaat – en moet – steeds sneller. Moest een klant voorheen meer dan een week wachten, inmiddels worden er al hypotheken binnen een...

"Hypotheekadviseur speelt voor aankoopmakelaar"

"Hypotheekadviseur speelt voor aankoopmakelaar"

"Het valt mij op dat hypotheekadviseurs regelmatig voor ‘aankoopmakelaar’ spelen. Dan worden de aankoopkosten bij de hypotheekkosten opgeteld. Op...

Gelijkheidsdrijvers

Gelijkheidsdrijvers

Er wordt vaak gezegd dat onafhankelijke hypotheekadviseurs en hun collega’s bij banken niet op hetzelfde speelveld spelen. Door het ongelijke speelveld zou...

"Minister van Wonen met échte visie is welkom"

"Minister van Wonen met échte visie is welkom"

Moet er in het nieuwe kabinet een opvolger komen van minister van Wonen Stef Blok? De website Kop-Munt vroeg het aan André van Luijk (Woonvisie) en Lodewijk...