Als je het bos wilt zien, kijk dan niet alleen naar de bomen

1. 3 maart 2026, door Alan Mcsmith
2. 0 reacties

Elk jaar ben ik in Nederland voor een ‘conversatiereis’. Op verschillende evenementen deel ik mijn inzichten uit de natuur en hoop ik mensen te inspireren om de onderlinge verbondenheid van alle levensvormen op aarde in te zien en te ervaren. Ons fundamentele welzijn is afhankelijk van het welzijn van onze bossen, oceanen, woestijnen, bergen, bodem, rivieren en de lucht. Hoe ziet deze relatie eruit? En belangrijker nog, hoe kunnen we deze relatie integreren in onze moderne wereld?

Tijdens mijn lezingen vertel ik verhalen uit de wildernis en toon foto’s van wilde dieren. We vergeten echter vaak dat de natuur om de hoek is en dat we voor echte inspiratie naar buiten moeten.

Zodra de deelnemers in het bos op de grond gaan zitten, verdwijnen alle afleidingen en gebeurt er iets magisch. De mobiele telefoon leidt niet langer af en ideeën over macht en positie zijn verdwenen. Voor iedereen blijft er alleen nog een stil, groen, lommerrijk, zoetgeurend moment over.

De natuur is de ruimte waarin de mens het meest verbonden is. Geven en nemen zijn er verweven en een natuurlijke dialoog komt er gemakkelijk tot stand.

Een verblijf in de natuur is de grootste vrijetijdsbesteding van mensen. En terecht. We weten allemaal dat een verblijf in de natuur goed voor ons is, dat het iets in ons herstelt. Ondanks de verdergaande verstedelijking zijn boswandelingen nog altijd populair. Dit verhaal is een uitnodiging om bomen op een andere manier te bekijken.

Intelligentie

Bomen zijn intelligent. Ze kunnen met elkaar communiceren en het gedrag van het bos beïnvloeden. Ook bomen voeden hun jongen, ook al is het op een andere manier dan zoogdieren dat doen. Moederbomen omzeilen via hun verbonden wortelstelsels andere planten en sturen actief voedingsstoffen en suikers naar hun kroost om hun gezondheid te waarborgen.

Bomen hebben een zeer geavanceerd zelfverdedigingssysteem. Als een boom wordt aangevallen door een insectensoort, verhoogt de boom de hoeveelheid gifstoffen en chemicaliën in zijn blad of schors, waardoor ze door die insecten niet lekker meer worden gevonden. Deze chemische intelligentie gaat zelfs verder. Bomen geven namelijk specifieke gifstoffen af om specifieke aanvallers af te weren. Ze kennen het verschil tussen bijtende en zuigende indringers. Sommige bomen hebben deze techniek zo ver ontwikkeld dat ze voor iedere indringer de juist giftige verbinding samenstellen.

Maar het kan nog een stap verder. Sommige bomen zijn, ter verdediging tegen een insectenaanval, in staat om wespenferomonen na te bootsen, waardoor wespen worden aangetrokken die zich, als reactie hierop, beginnen te voeden met de boosdoeners.

Ook bomen hebben hun ‘slaap’ nodig. ’s Nachts vindt er een actieve verandering in hun fysiologie plaats, waarbij takken, bladeren en bloemen gaan hangen en de omtrek van de stam iets krimpt. Het is een rusttoestand, wachtend op de zonsopgang om de dagelijkse processen van fotosynthese en transpiratie te hervatten.

In dit proces gebeurt er nog iets fascinerends. De waterdruk in het celweefsel stijgt en samen met het fysieke ritme van krimpen en uitzetten, vindt er een fundamentele pulserende of pompende beweging in het transpiratieweefsel plaats. Het is een zeer langzaam patroon, misschien eens in de paar uur. Maar desalniettemin vergelijkbaar met een hartslag.

Geur en kleur

De zoete en verleidelijke geuren van een bos zijn zelfverdedigingschemicaliën die door bomen worden vrijgegeven. Ze hebben een heel andere impact op ons dan op een plunderende rups of een hongerig hert. Deze geuren, bekend als fytonciden, bevatten natuurlijke chemicaliën die ons lichaam biologisch beïnvloeden en de afgifte van feromonen activeren. Een van de meest voorkomende bijwerkingen hiervan is de regulering van het stresshormoon cortisol. Onze bloeddruk daalt en we ervaren een gevoel van ontspanning en vrede. Het inademen van boslucht helpt ons te kalmeren.

Een ander voordeel is dat het inademen van fytonciden ons immuunsysteem versterkt. Het is officieel: de gezondheidsvoordelen van een boswandeling zijn nu ook wetenschappelijk bewezen! Belangrijk om dit te weten en te begrijpen, maar intuïtief hebben we altijd al geweten dat een boswandeling therapeutisch is.

Groen is een belangrijke kleur voor ons. Experimenten bewijzen dat groen licht een kalmerende werking heeft op ons zenuwstelsel, dat onze hartslag, bloeddruk en spijsvertering reguleert. Opnieuw bewijzen onderzoeken iets dat velen van ons intuïtief al weten: tijd doorbrengen in een bos is essentieel voor ons welzijn.

De reden? Ik vermoed dat het te maken heeft met onze geschiedenis en ontwikkeling. De evolutie van onze soort zou hebben plaatsgevonden in weelderige bosomstandigheden waar voedsel en onderdak beschikbaar waren, waardoor deze groene habitat ons ’thuis’ was. Het menselijk gezichtsvermogen en ons zicht, uniek bij zoogdieren, zijn ontwikkeld om het groene kleurenspectrum te onderscheiden. We zijn letterlijk ontworpen om bossen te ‘zien’. En daarom voelen we ons ook ‘thuis’ in het bos.

Wat we niet kunnen zien

Als je in een bos kijkt, zie je bomen en planten, stammen, takken en bladeren. Dood hout. Bloemen, insecten, vogels en misschien een hert. Dit alles bevindt zich aan de oppervlakte, het is zichtbaar voor ons. Maar denk eens aan wat je niet kunt zien. Dus als je de horizon omdraait en wat zich onder de grond bevindt naar de oppervlakte brengt. Dan komt er een wereld van wonderen tevoorschijn.

Kun je je een enorme wirwar van wortels voorstellen die elke plant in het bos met elkaar verbindt? Zie je het enorme web van mycelium dat dit systeem met elkaar verweeft en overbrugt, en een communicatieen voedingsnetwerk in de bodem vormt? Een netwerk waardoor bomen en planten doelbewust voedingsstoffen kunnen sturen en manipuleren, verbinding kunnen maken en empathie kunnen voelen met anderen.

Bomen leren ons dat samenwerking en empathie volkomen natuurlijk zijn om te overleven. De mechanismen van deze ongewone en mysterieuze symbiose, en de betekenis ervan in breder perspectief, vormen een van de belangrijkste ontdekkingen in onze natuurlijke wereld. Het heeft onze kijk op bomen, bossen en ecosystemen veranderd. Misschien is dit wat onze kijk op het leven verandert.

Kunt u zich het ongelooflijk levendige bodemecosysteem voorstellen met miljoenen microscopisch kleine levensvormen, regenwormen en gravende insecten, en kilometers aan verweven schimmels? Wanneer u deze ‘ziet’, dan begint u misschien het bos op te merken. Want het is in de bodem, verborgen voor het oog, waar de primaire productie en vitaliteit zich bevinden. Dat ervaren, voelen en weten, zou je Bosbewustzijn kunnen noemen.

Verschillen

Bomen zijn 300 miljoen jaar oud, wij mensen zijn misschien 300.000 jaar oud. En onze bosbouwsector is 300 jaar oud. Wat een verschillen!

Diep van binnen weten we maar al te goed hoe belangrijk bossen zijn voor het welzijn op aarde. Als we luisteren naar de wijze lessen van bomen, dan wordt duidelijk dat een nieuwe visie op bosbehoud noodzakelijk is.

Onze geïndustrialiseerde visie op bossen was en is gericht op een maximale economische houtproductie. We berekenen de waarde van een bos op basis van de hoeveelheid meubels die we van het hout kunnen maken. Dit betekende kaalkap, monocultuur en chemische ingrepen. Het nettoresultaat van deze wereldwijde kortzichtigheid is het afsterven van boshabitats, de vernietiging van biodiversiteit, het verlies van zelfonderhoudende en regulerende ecosystemen en de verwoesting van autonome klimaatbeheersingssystemen.

Oproep

Ter afsluiting vraag ik u om mee te werken aan bosregeneratie, zodat ecosystemen zich kunnen herstellen. Stop met het netjes houden van bossen en laat dood en stervend hout in het bos achter. Het is deze wanorde die de bodem en de heilige systemen onder de oppervlakte voedt. Zodat we ervan kunnen blijven genieten.

Tip voor ondernemers: stop met discussies, managementsessies en beleidsvergaderingen en nodig je team of je relaties uit voor een boswandeling. Laat iedereen op de grond zitten, laat iedereen de aarde voelen tussen de tenen en laat de groene lucht diep inademen. Een glimlach is onvermijdelijk. En magie volgt vanzelf.

Reactie toevoegen

Naam

E-mailadres

Reactie

Organisatie

Telefoonnummer

VVPVIP HypothekenVVP Innovatie PlatformVIP SchadeVVP Twitter

Toevoegen 

Meer over

• VVP-special Duurzaam Adviseren 2026