Big Brother nu ook anoniem

Venetiaans masker via Pixabay

De financiële sector heeft er kennelijk geen moeite mee dat toezichthouders die zich bezig houden met consumentenbescherming, waaronder de AFM, vanaf begin 2020 mogen handelen met een fictieve identiteit (anoniem toezicht). De inmiddels gesloten consultatie leverde in elk geval geen grote protesten op.

De nieuwe bevoegdheid wordt in Nederland ingevoerd op grond van verordening (EU) 2017/2394 (CPC-verordening), die handhaving van grensoverschrijdende inbreuken op consumentenrechten beoogt te versterken. Hoewel de oude verordening daar niet toe verplichtte, konden ACM en AFM hun bevoegdheden ook toepassen ten aanzien van inbreuken die uitsluitend een nationaal karakter hebben, dat wil zeggen Nederlandse handelaren die jegens Nederlandse consumenten de consumentenregels overtreden. Deze keuze handhaaft het kabinet bij de nieuwe verordening. Daardoor kan het gebeuren dat ook alleen in Nederland werkzame financiële dienstverleners straks worden benaderd door een AFM-medewerker die zich onder een verzonnen naam uitgeeft als bijvoorbeeld hypotheekconsument.

Fictieve identiteit

De minister van Economische Zaken: “Wanneer een toezichthouder handelt met een fictieve identiteit, als ware hij een consument, verricht hij handelingen ten aanzien van een handelaar zonder zich bekend te maken als toezichthouder. Daarbij kan het niet alleen gaan om rechtshandelingen, zoals het sluiten van een overeenkomst tot koop of het afnemen van een dienst, of het doen van een verzoek tot vergoeding van schade aan de handelaar vanwege een wanprestatie, maar ook om andere feitelijke handelingen. Gedacht kan worden aan het voeren van oriënterende gesprekken met een handelaar. Om bijvoorbeeld een afspraak te kunnen maken voor een gesprek over financiële dienstverlening, zoals het afsluiten van een hypotheek, is het vaak nodig om een naam en adres op te geven. Om te voorkomen dat de handelaren hun werkwijze zo inrichten dat een toezichthouder als zodanig wordt herkend en vervolgens wordt misleid, is het nodig dat toezichthouders niet als zodanig door de handelaar kunnen worden herkend. Daarom moeten de toezichthouders gebruik kunnen maken van gegevens die niet herleidbaar zijn tot de bevoegde autoriteit. Ook moet de toezichthouder bij onderzoek op internet kunnen inloggen als ware hij een consument. Hiervoor kan het nodig zijn dat hij onvolledige of onjuiste gegevens over zijn identiteit verstrekt.

Nodig en proportioneel

Het kabinet omkleedt anoniem toezicht met extra waarborgen: “Uitgangspunt is dat het gebruik van een fictieve identiteit nodig en proportioneel moet zijn, zowel ten aanzien van de zwaarte van de overtreding als de mogelijkheden om alternatieve toezichtsbevoegdheden in te zetten. De eis van noodzaak en proportionaliteit volgt uit artikel 5:13 van de Algemene wet bestuursrecht en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.”

Bovendien acht het kabinet het wenselijk om de wijze waarop deze vorm van toezicht wordt uitgeoefend met nadere waarborgen te bekleden in het belang van degene op wie het onderzoek betrekking heeft. Dit is in lijn met het wetsvoorstel over het organiseren van kansspelen op afstand, waarin is voorzien in dergelijke waarborgen. “Met het oog op een eerlijk proces mag er bij het gebruik van een fictieve identiteit geen sprake zijn van uitlokking: een toezichthouder mag een handelaar niet tot andere overtredingen van de consumentenregelgeving brengen dan waarop diens opzet was gericht en zijn handelspraktijk is ingericht.”

“Tot slot dient de handelwijze van de toezichthouder achteraf toetsbaar te zijn voor een rechter, wanneer deze moet oordelen over een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke herstelsanctie of een bestuurlijke boete die is gebaseerd, of mede is gebaseerd, op bewijs dat door middel van deze methode is verkregen. Dat kan worden bewerkstelligd door de plicht voor een toezichthouder tot het opstellen van een verslag waarin hij meldt wat hem is gebleken en wat er verder tijdens dat onderzoek is voorgevallen.”

Acht reacties

De sector heeft met anoniem toezicht kennelijk geen moeite. Er zijn acht reacties op de internetconsultatie openbaar gemaakt. Daaronder geen reactie van de organisaties van financieel adviseurs, verzekeraars of banken. De meeste reacties betreffen een ander onderdeel. De nieuwe verordening voorziet namelijk ook in bevoegdheden ten aanzien van online interfaces en domeinnamen. Bij inbreuken op het consumentenrecht mogen toezichthouders (in Nederland gaat het specifiek om ACM en AFM) de aanbieder van een openbare elektronische communicatiedienst of een instantie die domeinnamen registreert aanspreken, als de handelaar niet reageert op verzoeken van de toezichthouder of zich schuil houdt. Waarbij de rechter-commissaris van de strafkamer bij de rechtbank Rotterdam vooraf machtiging moet verlenen.

De AFM, één van de acht partijen die reageerden, gaat als enige dieper in op het onderdeel anoniem toezicht: “Voor zover het gaat om aankopen met gebruikmaking van een fictieve identiteit dient er wel een nieuwe grondslag te worden gecodificeerd nu artikel 5:12 Algemene wet bestuursrecht (legitimatieplicht) in beginsel hieraan in de weg staat. In feite is dus vereist dat pseudokoop bestuursrechtelijk wordt gecodificeerd zoals dat reeds strafrechtelijk is geregeld in artikel l26i Wetboek van Strafverordening (Sv). De AFM meent dat zij ook zou moeten kunnen beschikken over ‘volwaardige’ fictieve identiteiten om daadwerkelijk invulling te kunnen geven aan pseudokoop, bijvoorbeeld een bankrekening op een fictieve naam, een burgerservicenummer en een (post-)adres. Aangezien het voorliggende voorstel noch de bijbehorende memorie van toelichting ingaan op deze effectuering van pseudokoop, weest de AFM dat het enkel codificeren van de bevoegdheid zoals dat nu plaatsvindt, de effectiviteit van die bevoegdheid te zeer beperkt.”

Het laatste woord is dus nog niet gezegd. Ondertussen was meer weerstand vanuit de branche tegen anoniem toezicht te verwachten geweest. Of heeft de sector het inmiddels drukker met Big Data dan met Big Brother?

Reactie toevoegen

 
Editie
Meer over
AFM: andere cultuur financiële sector minder schadelijk voor klanten

AFM: andere cultuur financiële sector minder schadelijk voor klanten

De AFM pleit voor een meer samenwerkingsgerichte cultuur in financiële ondernemingen. De wijze waarop medewerkers van financiële ondernemingen worden aangestuurd,...

AFM: lagere heffing voor 70 procent adviseurs

AFM: lagere heffing voor 70 procent adviseurs

De introductie van omzet als maatstaf bijdrage kosten doorlopend toezicht AFM betekent een lagere rekening voor 70 procent van de adviseurs en bemiddelaars. Dat...

AFM onderzoekt uitbesteding financiële ondernemingen

AFM onderzoekt uitbesteding financiële ondernemingen

De grotere financiële ondernemingen met meer fte’s dan de normdrempel, meldt Adfiz, hebben van de AFM een aankondiging gehad dat de toezichthouder binnenkort...

Procentuele bijdrage adviseurs aan AFM-kosten toch weer omhoog

Procentuele bijdrage adviseurs aan AFM-kosten toch weer omhoog

De procentuele bijdrage van adviseurs en bemiddelaars aan de kosten van het doorlopende AFM-toezicht gaat toch weer omhoog: van 13,4 naar 14,2 procent. Dat is af...

AFM wil actie verzekeraars bij winstdelende verzekeringen

AFM wil actie verzekeraars bij winstdelende verzekeringen

De AFM wil dat verzekeraars de verwachtingen van polishouders met winstdelende verzekeringen goed managen. De toezichthouder in een notitie ten behoeve van het rondetafelgesprek...

AFM frustreert volgens adviseurs verduurzaming

AFM frustreert volgens adviseurs verduurzaming

Contra-productief. Dat is volgens financieel adviseurs het gehamer van de AFM op het risico van overkreditering bij verduurzaming. Adviseurs, aldus het dinsdag...

Kamervragen over terugstorten heffingen door AFM na verzuim

Kamervragen over terugstorten heffingen door AFM na verzuim

Het terugstorten door de AFM van meer dan een half miljoen euro aan heffingen aan Today's Tomorrow heeft geleid tot vragen aan minister Hoekstra van het Kamerlid...

AFM hervat uitvragen bij financiële ondernemingen per 1 juni

AFM hervat uitvragen bij financiële ondernemingen per 1 juni

De AFM hervat de uitvraag van gegevens bij financiële ondernemingen per 1 juni. "We herstarten eveneens zogeheten onderzoeken ter plaatse wanneer dat, alles...

AFM: wees extra scherp op informatiebeveiliging tijdens coronacrisis

AFM: wees extra scherp op informatiebeveiliging tijdens coronacrisis

Wees als financiële dienstverlener extra alert op als gevolg van de coronacrisis toegenomen risico’s op het gebied van informatiebeveiliging. Die oproep...

AFM stort heffingen terug na verzuim in GFH-kwestie

AFM stort heffingen terug na verzuim in GFH-kwestie

De AFM stort 555.000 euro aan heffingen terug aan Today's Tomorrow (TT), dat het geld overmaakt aan de vereffenaar van het GFH Paraplufonds. De actie is het gevolg...