Veranderende risico's door circulaire economie: een verkenning

1. 11 maart 2025, door Adfiz En Insver
2. 0 reacties

In plaats van het traditionele lineaire model van ‘nemen, maken, weggooien’ draait circulariteit om het verlengen van de levensduur van producten en materialen door hergebruik, reparatie, recycling en innovatieve bedrijfsmodellen zoals Product-as-a-Service. Deze transitie brengt fundamentele veranderingen in het risicoprofiel van organisa ties. Financieel adviseurs spelen, als risicomanagers , een cruciale rol in het identificeren en beheersen van deze risico’s.

Dit artikel onderzoekt het veranderend risicoprofiel van bedrijven die overstappen op circulaire economiemodellen en biedt handvatten en inspiratie voor effectief risicomanagement in een nieuwe context.

Overgang naar circulaire economie begrijpen

Het traditionele lineaire economiemodel is dominant sinds het begin van de industrialisatie. Echter, schaarste aan hulpbronnen, milieuzorgen en veranderende consumentenvoorkeuren zorgen voor een verschuiving naar meer circulaire economieprincipes. De mate van circulariteit van een bepaalde (bedrijfs)activiteit wordt vaak uitgedrukt aan de hand van de R-ladder (zie illustratie), waarbij afzien van productie het meest circulair is, en terugwinnen van energie door verbranding van afval het minst circulair.

De transitie naar meer circulariteit omvat onder andere:

• Afval en vervuiling uit het ontwerp halen
• Producten en materialen in gebruik houden
• Herstellen en opbouwen van natuurlijke ecosystemen
• Terugnameschema’s implementeren
• Deelplatforms ontwikkelen

Bedrijven die zich aanpassen aan de principes van de circulaire economie, implementeren doorgaans een of meer van deze bedrijfsmodelinnovaties:

1. Recycling: Bruikbare hulpbronnen terugwinnen uit weggegooide producten of bijproducten

2. Circulaire toeleveringsketens: Her nieuwbare, recyclebare of biologisch afbreekbare materialen gebruiken

3. Reparatie en hergebruik: Aanvullen de diensten op gebied van reparatie, refurbishing en herfabricatie om de productlevenscyclus te verlengen

4. Deelplatforms: Gedeeld gebruik/ toegang/eigendom van producten mogelijk maken

5. Product-as-a-Service (PaaS): Van het verkopen van producten naar het leveren van op diensten gebaseerde oplossingen

Veranderende risico’s

De overstap naar circulariteit introduceert nieuwe risico’s en wijzigt bestaande risico’s. Onderstaand overzicht van belangrijke risicodomeinen geeft houvast om veranderende risico’s te identificeren en analyseren.

1. Financiële en economische risico’s

• Fluctuerende waarde van reststromen: Bedrijven die afhankelijk zijn van gerecyclede materialen of secundaire markten, lopen risico door prijsschommelingen of een gebrek aan vraag of aanbod.

• Kapitaalinvesteringen: Het opzetten van circulaire processen vereist vaak grote investeringen, wat kan leiden tot financieringsproblemen of een langzamer dan verwacht rendement.

• Verzekerbaarheid: Innovaties in circulaire productieprocessen kunnen resulteren in nieuwe risico’s die bij gebrek aan risicodata niet direct goed of tegen een redelijke premie te verzekeren zijn.

• Veranderende inkomstenstromen:Van traditionele verkoop naar abonnements- of servicemodellen kan cashflowonzekerheden introduce ren, verandert het debiteurenbeheer.

• Veranderende activawaardering: De langere productlevenscycli en onzekerheid over restwaarden stellen hogere eisen aan werkkapitaal en introduceren complexe afschrijvingsberekeningen en waarderingen van onderpanden.

2. Operationele en logistieke risico’s

• Omgekeerde logistiek: Het terughalen van gebruikte producten vereist nieuwe logistieke systemen die operationele inefficiënties of extra kos ten kunnen introduceren

• Afhankelijkheid van retourstromen: Onvoorspelbaarheid in de beschikbaarheid van retourproducten of herwonnen grondstoffen kan pro ductieprocessen verstoren.

• Kwaliteits- en veiligheidsproblemen: Hergebruikte materialen kunnen onvoorspelbare kwaliteitsniveaus hebben. Zonder adequate controleprocedures kan dit leiden tot productiefouten of veiligheidsincidenten.

• Opslag: De opslag en verwerking van gebruikte of recyclebare producten kan nieuwe (veiligheids)eisen stellen aan de locatie.

3. Aansprakelijkheidsrisico’s

• Gedeeldeverantwoordelijkheden: In modellen zoals lease of Product-asa-Service blijft de producent verantwoordelijk voor het product gedurende de gehele levensduur. Mogelijk worden prestatiegaranties gegeven. Serviceovereenkomsten worden complexer, met gedeelde verantwoordelijkheidsregelingen. De aansprakelijkheidsrisico’s verplaatsen en veranderen.

• Milieuschade: Recycling- en afvalverwerkingsprocessen brengen risico’s op milieuschade met zich mee, waarvoor bedrijven aansprakelijk kunnen worden gesteld.

4. Technologische en informatierisico’s

• Afhankelijkheidvantechnologieën: Nieuwe technologieën die worden ingezet voor circulaire processen (bijvoorbeeld voor materiaalherkenning of tracking) kunnen falen of ontoereikend blijken.

• Traceerbaarheid en datamanagement: Voor circulariteit is gedetailleerde informatie over de herkomst en staat van materialen essentieel, wat risico’s met zich meebrengt op het gebied van databeveiliging en -kwaliteit.

• Cyberrisico’s: Digitalisering, zoals IoT en blockchain in circulaire ketens, verhoogt de kans op cyberaanvallen.

5. Compliance- en regelgevingsrisico’s

• Onzekerheid over regelgeving en beleid: Wet- en regelgeving rond circulaire economie is nog in ontwikkeling, wat het risico verhoogt dat nieuwe wetten niet aansluiten bij gekozen strategieën. Gebrek aan uniforme regelgeving en weinig consistentie in beleidsvorming bij overheden confronteert bedrijven die internationaal opereren met uiteenlopende eisen .

• Productverantwoordelijkheidenaf valwetgeving: Verantwoordelijkheid voor de hele levenscyclus van hun producten kan leiden tot hogere kosten voor inzameling, recycling of veilige verwerking van producten en tot complexe rapportage-eisen.

6. Sociale en arbeidsgerelateerde risico’s

• Veranderende vaardigheden: Medewerkers hebben mogelijk nieuwe vaardigheden nodig om met circulaire processen om te gaan, wat scholingsbehoeften en wervingsuitdagingen met zich meebrengt.

• Arbeidsomstandigheden: Recycling en terugnameprocessen kunnen arbeidsomstandigheden vergen die gevoelig zijn voor risico’s zoals gezondheids- en veiligheidskwesties.

7. Reputatierisico’s

• Greenwashingbeschuldigingen: Er is vaak een gebrek aan duidelijke defi nities en standaarden voor wat als “circulair” wordt beschouwd. Met toenemende (kritische) media-aandacht kunnen onvoldoende onderbouwde claims over circulariteit reputatieschade veroorzaken.

• Consumentenacceptatie: Consumenten kunnen negatief reageren op hergebruikte producten als er twijfels zijn over kwaliteit of veiligheid.

Acties voor financieel adviseurs

Als financieel adviseur speel je een sleu telrol in het begeleiden van klanten bij het omgaan met de risico’s, ook als het gaat om de transitie naar (meer) circulair ondernemen. We noemen een aantal concrete acties die kunnen bijdragen aan een beheerste transitie naar een meer circulaire onderneming, waarbij je rol kan variëren van benoemen en doorverwijzen tot zelf begeleiden of uitvoeren.

1. Risico-identificatie en analyse

• Voer een uitgebreide risicobeoordeling uit: Analyseer de specifieke risico’s van circulaire processen, zoals kwaliteitsproblemen bij gerecyclede materialen, aansprakelijkheid gedurende de levensduur van een product, technologische afhankelijkheden en milieuschade.

• Focus op ketenrisico’s: Beoordeel de betrouwbaarheid en stabiliteit van partners binnen de circulaire keten.

2. Advies over preventieve maatregelen

• Versterk kwaliteitscontroleprocessen: Adviseer klanten te werken met productmonitoring- en onderhoudsprotocollen en om strengere controleprocedures in te voeren voor gerecyclede materialen en retourproducten.

• Beperkafhankelijkheid: Stimuleer de ontwikkeling van diverse leveranciersnetwerken voor kritieke materialen.

• Digitalisering en monitoring: Stimuleer het gebruik van technologieen zoals blockchain of Internet of Things (IoT) om materialen door de keten heen te traceren en risico’s te beheersen.

• Stimuleer compliance: Help klanten bij het begrijpen en naleven van relevante milieuwetgeving en circulaire normen.

3. Herzien van contracten en afspraken

• Aansprakelijkheidsclausulesaanpas sen: Wijs erop dat in (service)contracten duidelijk moet worden vastgelegd wie verantwoordelijk is voor risico’s zoals defecten of milieuschade.

• Langetermijnpartnerschappen: Adviseer klanten om sterke samenwerkingen aan te gaan met betrouwbare ketenpartners, ondersteund door solide contracten, onder meer over terugname- en recyclingafspraken

4. Herziening van verzekeringspolissen

• Aangepasteproductaansprakelijk heidsverzekeringen: Controleer of deze de volledige levensduur van producten dekt, inclusief gebruik, hergebruik en recycling.

• Milieuschadeverzekeringen: Stel verzekeringen voor die specifiek inspe len op risico’s rondom afvalbeheer en recyclingprocessen.

• Cyberverzekeringen: Adviseer polissen die bescherming bieden tegen datalekken en cyberaanvallen, vooral als klanten gebruikmaken van digitale traceerbaarheidssystemen.

• Nieuwe verzekeringsproducten: Volg de ontwikkeling van nieuwe verzekeringsproducten die mogelijk ontstaan om risico’s te beheersen van bijvoorbeeld prestatiegaranties, restwaardes, deelplatforms, Product-as-a-Service regelingen.

5. Opleiding en bewustwording

• Scholing van medewerkers: Stimuleer bedrijven om werknemers te trainen in circulaire processen en het herkennen van nieuwe risico’s.

• Klantenvoorlichting: Organiseer workshops of kennisartikelen om klanten bewust te maken van de impact van circulariteit op hun risico’s en verzekeringsbehoeften.

Conclusie

De overgang naar circulaire bedrijfsmodellen biedt bedrijven een duurzame toekomst, maar leidt ook tot fundamentele veranderingen in het risicoprofiel. Als financieel adviseur kun je je klanten helpen door hen te ondersteunen met risicobeoordeling, advies over preventieve maatregelen, aanpassing van contracten en verzekeringen, en strategische begeleiding.

Daarmee vormt de overgang naar een circulaire economie ook voor financieel adviseurs zowel een uitdaging als een kans. Door deze nieuwe risico’s te begrijpen en effectief te beheren, kun je een cruciale rol spelen bij het mogelijk maken van de overgang naar een duurzamere en circulaire economie, terwijl je de belangen van je klanten beschermt en het succes van hun bedrijf op de lange termijn bevordert.

Reactie toevoegen

Naam

E-mailadres

Reactie

Organisatie

Telefoonnummer

VVPVIP HypothekenVVP Innovatie PlatformVIP SchadeVVP Twitter

Toevoegen 

Meer over

• duurzaam advies