Mens is van nature optimistisch

Stefanie de Beer 2020 AFM

Nee, het menselijke brein laat zich niet zomaar veranderen. Maar, zeggen Stefanie de Beer en Wilte Zijlstra van het team consumentengedrag van de AFM: toezichthouder en financiële sector kunnen wel proberen de voorwaarden te creëren waaronder mensen verstandige financiële keuzes maken.

VVP volgt al een tijdje de tweets van Zijlstra, die getuigen van zijn grote interesse in het gedrag van mensen. Reden om eens keer met hem in gesprek te gaan. Teammanager Stefanie de Beer schuift aan.

Zijlstra is van origine bioloog. “Wat doet een bioloog nou bij de AFM, hoor ik mensen denken. Mijn antwoord is dan: vlinders of verzekeringen, het maakt qua analyseren niet zoveel uit als je ze eenmaal in de computer hebt gestopt.”

De Beer studeerde economie, met ook toen al bijzondere aandacht voor consumentengedrag. VVP-lezers kennen De Beer nog wel uit de tijd dat ze bij de AFM op de afdeling Toezicht werkzaam was. In 2016 stapte De Beer over naar het toen gevormde team Consumentengedrag. Sinds 2019 is ze teamleider.

Twee aspecten van haar werk spreken De Beer in het bijzonder aan: “De herkenbaarheid. Wij houden ons bezig met financiële beslissingen waar vrijwel iedereen mee te maken heeft. En het verrassende; het effect van informatie of interventie is niet altijd wat je zou verwachten.”

Het is ook complexe materie. Mensen zijn nu eenmaal niet louter rationele wezens. Zijlstra: “Er zijn twee systemen: het rationele en het emotionele. Het is moeilijk die twee systemen te verenigen. Mensen doen heel veel vanuit het emotionele, automatische systeem. Terwijl je over grotere beslissingen toch beter eerst een nachtje kunt slapen. Het is hierom ook dat afkoelperiodes worden ingebouwd, zoals bij rechtstreeks afgesloten verzekeringen.

“Verder zijn mensen over het algemeen optimistisch. Optimisme is ook een heel prettige levenshouding; je ziet alles anders zo somber in. Het heeft ook een evolutionair voordeel: als je alles negatief ziet, kom je nergens toe. Maar het kan ook maken dat mensen te optimistisch financiële verplichtingen aan gaan.”

Experimenteren

De AFM heeft niet de illusie dat ze het menselijke brein kan veranderen. “Maar”, zegt De Beer: “We kunnen wel de omgeving zodanig inrichten dat mensen verstandige keuzes maken. Ook de producten als zodanig dienen in het belang van de consument te zijn. Niet voor niets doorlopen nieuwe producten tegenwoordig een heel proces (PARP), waarbij nadrukkelijk ook de klantgerichtheid wordt gewogen.”

‘Omgeving zodanig inrichten dat mensen verstandige financiële keuzes maken’

Zijlstra: “Natuurlijk draagt de consument ook een eigen verantwoordelijkheid. Maar ‘eigen schuld, dikke bult’ gaat niet altijd op. De context waarin iets wordt aangeboden, heeft veel invloed op de keuzes van de consument.”

De toezichthouder ontwikkelt de juist omgeving graag in overleg met de sector. Er wordt ook gezamenlijk onderzoek gedaan. Zijlstra roept de sector ook op om thema’s aan te dragen. “Daar zijn wij oprecht benieuwd naar. We zijn geen ivoren toren. “

De Beer: “Als toezichthouder bieden we de ruimte om te experimenteren en werken we samen met marktpartijen om dit met cases aan te tonen. Financiële instellingen kunnen valide en goed uitgevoerde onderzoeken ook gebruiken om te onderbouwen waarom wat ze doen ook daadwerkelijk in het belang van de klant is. Evidence based policy dus.”

Stefanie de Beer: ‘Sturing mag alleen in belang van klant.’

Neutraal

Zwaarwegend voor de AFM is dat keuze-omgevingen neutraal zijn. De Beer: “Een honderd procent neutrale keuze-omgeving bestaat niet; er is altijd wel iets sturing. Maar zij moet in het belang van de klant zijn.”

Zijlstra vertelt dat een collega een verzekering wilde opzeggen. De polis had deze collega bij wijze van spreken met één druk op de knop afgesloten. Maar de verzekering opzeggen, vergde aanzienlijk vaker klikken. Het is niet gezegd dat dit door de aanbieder bewust zo is gedaan, maar het is in ieder geval niet gedacht vanuit het klantbelang.

Zijlstra geeft nog een voorbeeld: “Bij het boeken van een reis wordt mensen soms ook een verzekering aangeboden. Soms is dan de keuze ‘ja’ standaard aangevinkt. Dat vinden wij duidelijk niet in het belang van de klant en is ook verboden. Aanbieders passen marketingtechnieken toe om te verkopen. Dat mag ook. Maar: verleiden mag, misleiden niet.”

De AFM is wettelijk bevoegd tot mystery shoppen. Maar, aldus De Beer, “vaker vragen we - met open vizier - informatie op over de klantreis, zodat we inzicht hebben in de stappen die de consument doorloopt. In situaties waarin sprake is van opzettelijke misleiding treedt de AFM uiteraard handhavend op.”

Digitale technieken

De AFM zet dus echter ook sterk in op bewustmaking. Interessant wat dit betreft zeker ook de ‘Principes voor de keuzeomgeving’ die de toezichthouder heeft opgesteld. De principes zijn ontwikkeld mede vanwege de steeds grotere vlucht die Fintech neemt. Digitalisering/ nieuwe technologie levert volgens de AFM nieuwe risico’s op, maar ook kansen om het klantbelang centraal te stellen. Online is de reikwijdte ook veel groter, dit brengt nog meer verantwoordelijkheid voor aanbieders met zich mee.

Overigens meent De Beer dat “digitale technieken veel mogelijkheden bieden om laagdrempelige experimenten te doen om zo te achterhalen wat het beste werkt, bijvoorbeeld qua keuzebegeleiding, informatie, klantreis. En met beste bedoelen we dan: beste voor de klant. Prima om daar geld aan te verdienen, maar dat mag niet het enige aspect zijn waarop een financiële instelling moet willen optimaliseren”.

Zijlstra gelooft dat financieel adviseurs ook baat hebben bij de nieuwe technologie. “Voor de adviseur is advies geven het mooiste. Laat dus de techniek voor je werken bij de administratieve aspecten van je kantoor. Automatiseren van die onderdelen maakt bovendien dat je je advies goedkoper kunt aanbieden, waardoor je concurrerend blijft.”

Inspiratie

Dit interview vond plaats via een conference call, omdat een live afspraak wegens de maatregelen ter bestrijding van het coronavirus niet mogelijk was. Corona laat zien dat mensen wel degelijk in staat zijn om hun gedrag aan te passen als de omstandigheden er om vragen. De Beer en Zijlstra volgen de ontwikkelingen dan ook met grote interesse.

Wilte Zijlstra: ‘Eigen schuld, dikke bult, gaat niet altijd op.’

De Beer: “Misschien kunnen we inspiratie halen uit de interventies van de overheid nu. We weten dat het effect van de kredietwaarschuwing beperkt is. De coronawaarschuwingen worden wel opgevolgd. Want het is heel duidelijk wat het gevaar is. Bij krediet is het gevaar dat je over een aantal jaren in de problemen komt, dat is abstract. En het is heel duidelijk welke actie je kunt ondernemen tegen corona.”

Zijlstra: “De overheid maakt die actie heel concreet: was vaak je handen, hoest en nies in de binnenkant van je elleboog, houd anderhalve meter afstand van anderen. Dit zijn dingen die je zelf kunt doen. De overheid doet dit op een slimme manier. Het is wel zaak om de optimisme-bias niet te onderschatten. Dat mensen denken: ik behoor niet tot de risicogroep, dus het kan wel weer.”

Reactie toevoegen

 
Meer over
Onveranderde waarde in een veranderende wereld

Onveranderde waarde in een veranderende wereld

(Opinie Jan Berndsen, AFM, in VVP-special De Waarde van Advies) De toegevoegde waarde van een adviseur is onverminderd groot. Niet alleen omdat u producten kunt...

AFM: "Beter changemanagement beschermt consumenten tegen overkreditering"

AFM: "Beter changemanagement beschermt consumenten tegen overkreditering"

De AFM vraagt aandacht voor tien principes bij het verbeteren van changemanagement door verstrekkers van consumptief of hypothecair krediet. Naar aanleiding van...

VVP-special De Waarde van Advies: advieswaarde meer uitdragen

VVP-special De Waarde van Advies: advieswaarde meer uitdragen

De waarde van financieel advies is onmiskenbaar, maar het blijft belangrijk haar uit te dragen. Actieve provisietransparantie, schrijft Adfiz in de VVP-special De...

Sector kijkt met argusogen naar gegevensdrift AFM

Sector kijkt met argusogen naar gegevensdrift AFM

"Wij zijn niet overtuigd dat de AFM meer bevoegdheden nodig heeft om efficiënt en effectief gedragstoezicht te houden op verzekeraars." Zo reageert het Verbond...

AFM hecht aan strikte toepassing leennormen

AFM hecht aan strikte toepassing leennormen

De AFM zal de komende jaren nadrukkelijk blijven toezien op de kredietverstrekking en de naleving van de leennormen voor hypotheken. Dat schrijft de toezichthouder...

AFM benadrukt schokbestendigheid financiële sector in snel veranderende omgeving

AFM benadrukt schokbestendigheid financiële sector in snel veranderende omgeving

De AFM constateert dat onzekere economische vooruitzichten en monetaire verkrapping niet hebben geleid tot grote onrust op de financiële markten. Wel kunnen...

AFM richting pensioenfondsen: informeer deelnemers tijdig over overbruggingsplan

AFM richting pensioenfondsen: informeer deelnemers tijdig over overbruggingsplan

Pensioenfondsen die gebruik willen maken van de tijdelijke regels van het transitie-ftk moeten voor 1 juli 2024 een overbruggingsplan indienen bij DNB. De tijdelijke...

AFM heeft been bij te trekken op gebied digitalisering

AFM heeft been bij te trekken op gebied digitalisering

De AFM heeft "een ‘been heeft bij te trekken’ op het gebied van digitalisering om de ontwikkelingen in het de AFM-werkveld bij te houden". Aldus minister...

Ook in tweede en derde pijler vragen naar duurzaamheidsvoorkeuren

Ook in tweede en derde pijler vragen naar duurzaamheidsvoorkeuren

De AFM zou graag zien dat de pensioenadviseur bij klanten altijd informatie over de duurzaamheidsvoorkeuren inwint. Dit is bij andere beleggingsproducten nu al verplicht,...

AFM start publiekscampagne 'checkjeaanbieder'

AFM start publiekscampagne 'checkjeaanbieder'

De AFM ziet een toename in het aantal signalen en consumentenvragen over oplichting en fraude. De toezichthouder start daarom met de online publiekscampagne checkjeaanbieder.nl...