De zee, de machine en ons vak

1. 18 juni 2026, door Jeroen Oversteegen
2. 1 reactie

De koppen zijn dramatisch. Microsoft zette veertig beroepen op een lijst die het zwaarst onder druk staan; een futurist roept dat we binnen zeven jaar op veertig tot zestig procent werkloosheid afstevenen. Vanaf dit ligbed klinkt dat als het soort voorspelling dat lekker wegleest maar zelden uitkomt. Forrester houdt het nuchterder: zo’n zes procent van de banen echt geautomatiseerd tegen 2030, en bij een veel grotere groep wordt AI vooral gereedschap. Het CBS mat dat driekwart van de Nederlanders verwacht dat er banen verdwijnen — maar dat amper vier procent denkt dat het de eigen baan betreft. Daar zit de hele waarheid in verstopt: we zien het bij de ander, zelden bij onszelf.

Niet het beroep, maar de routine

Wat ik in onze sector zie is geen schokgolf, maar een stille verschuiving. AI eet geen hele beroepen op; het knabbelt taken weg. De polismutatie, de dossiercontrole, de standaardvraag aan de balie, de eerste schade-intake, het vergelijken van offertes — precies het werk dat zich laat vangen in regels en patronen. Dat verdwijnt naar de achtergrond, en sneller dan we denken. Ik ben er, heel eerlijk, niet rouwig om. Het is zelden het werk waar iemand ’s ochtends warm voor uit bed komt.

De vraag is dus niet of er taken wegvallen, maar wat we doen met de tijd die vrijkomt. Daar wordt het interessant. Want naarmate de invoer en de verwerking naar de machine schuiven, verschuift onze waarde naar iets wat je niet kunt downloaden.

Het deel dat een mens nodig houdt

Het keukentafelgesprek. De klant die niet vraagt wat hij denkt te vragen. De afweging die in geen enkele rekenregel past, omdat er een scheiding achter zit, een ziek kind, of een erfenis die niemand zag aankomen. En — niet onbelangrijk — iemand die zijn handtekening, en daarmee zijn aansprakelijkheid, onder het advies zet.

Een model adviseert nergens. Het stelt voor. Het verschil tussen die twee is ons hele bestaansrecht.

Dat klinkt geruststellend, en dat is het ook — zolang we het verschil zelf serieus nemen. De verleiding is groot om een vlot pratende assistent het zware werk te laten doen en de uitkomst klakkeloos door te zetten. Precies daar ligt het risico.

In de kantlijn (Wft). Advies over hypotheken en verzekeringen valt onder de wettelijke zorgplicht. AI mag dat advies ondersteunen, maar de verantwoordelijkheid voor passendheid, dossiervorming en uitleg blijft bij de vergunninghoudende adviseur. Een niet-standaard situatie volledig wegautomatiseren — zónder menselijke toets — raakt direct aan die zorgplicht. Het risico is een formeel kloppend, maar inhoudelijk niet passend advies dat de klant pas jaren later voelt.

Waarom 2031 mij bijna vrolijk maakt

En dan is er dat ene dossier waar ik vanaf mijn ligbed bijna vrolijk van word, hoe gek dat ook klinkt: de hypotheekrenteaftrek. Niet ondanks de complexiteit — juist dankzij. De aftrek geldt maximaal dertig jaar, en voor de oudste hypotheken loopt die termijn af op 1 januari 2031. De wet is glashelder. Alleen weet niemand meer voor wie precies. De Belastingdienst begon pas in 2013 met het structureel bijhouden van hypotheekgegevens; alles daarvoor ontbreekt in de systemen.

Het ministerie van Financiën schreef het deze mei zelf op: de regels zijn “zodanig ondoenlijk en complex, dat deze nagenoeg niet handhaafbaar zijn”. Onderzoek wijst uit dat meer dan de helft van de huiseigenaren niet weet wanneer hun aftrek stopt — en een deel weet niet eens dát het stopt. De fiscus weet het niet, de bank weet het niet, en de helft van de eigenaren weet niet dat er iets te weten valt.

Daar staat AI met lege handen. Niet omdat het te dom zou zijn, maar omdat de data simpelweg niet bestaat. Je reconstrueert geen dertig jaar verhuizingen, oversluitingen en scheidingen uit een leegte. En de bewijslast ligt bij de klant, niet bij de machine. Dit is het soort knoop dat alleen ontward wordt door iemand die geduldig naast die klant gaat zitten, oude akten opduikelt en uitlegt wat 2031 voor hém betekent — al snel een paar honderd euro per maand meer bij een doorsnee hypotheek. Ironisch genoeg is het meest verouderde, meest verfoeide stukje fiscaliteit precies de plek waar onze toegevoegde waarde het hardst overeind blijft.

In de kantlijn (risico). Een rekentool die stellig roept of een leningdeel ná 2031 nog aftrekbaar is, wekt schijnzekerheid zolang de onderliggende historie ontbreekt. Markeer zulke uitkomsten expliciet als indicatief en verwijs voor de definitieve beoordeling naar de aangifte en, bij twijfel, naar een fiscalist. De bewijslast ligt wettelijk bij de belastingplichtige.

Wat ik maandag doe

De zee trekt zich er niets van aan. Ze rolt door zoals ze deed lang voordat de eerste hypotheek bestond, en zal dat doen lang nadat het laatste taalmodel is uitgezet. Misschien is dat de troost van zo’n strandbedje: het relativeert. Wat ik maandag doe is niet de machine vrezen, maar hem aan het saaie werk zetten, zodat er tijd overblijft voor het gesprek, het oordeel en de knoop. Ons vak verdwijnt niet. Het wordt opnieuw uitgevonden — met een knipoog naar het VIP Congres 2026 dat eraan komt, met als thema ‘re:Invent’, eigenlijk best een mooi vooruitzicht.

Ik klap de tas nog even niet open. De espresso is op, de zon kruipt onder de parasol uit. Nog even dit. Het werk loopt heus niet weg — daar zorgt 2031 wel voor.

Reactie toevoegen

Naam

E-mailadres

Reactie

Organisatie

Telefoonnummer

VVPVIP HypothekenVVP Innovatie PlatformVIP SchadeVVP Twitter

Toevoegen 

Meer over

• Jeroen Oversteegen
• kunstmatige intelligentie
• AI
• VIP-congres